Naar de inhoud

Wie bezit het grootste landbouwbedrijf van Frankrijk en wat is de geschiedenis ervan?

In Frankrijk is de gemiddelde landbouwoppervlakte per bedrijf inmiddels groter dan twintig jaar geleden, volgens gegevens van het Insee. De…

Agriculteur français devant une immense exploitation céréalière dans la plaine de la Beauce
Leestijd: 5 min

In Frankrijk is de gemiddelde oppervlakte per landbouwbedrijf inmiddels groter dan twintig jaar geleden, blijkt uit gegevens van Insee. De concentratie van landbouwgrond neemt toe, er komen steeds meer vennootschapsstructuren en het wordt steeds lastiger om vast te stellen wie de grootste boerderijen van het land daadwerkelijk exploiteert. Achter een familienaam of bedrijfsnaam vertroebelen juridische constructies het beeld.

Waarom het onduidelijk blijft wie de grootste landbouwbedrijven bezit

De moeilijkheid zit allereerst in de definitie. Om te bepalen wat het grootste landbouwbedrijf is, moet je een criterium kiezen: het bewerkte landbouwareaal, de veestapel, de omzet of het aantal werknemers. Afhankelijk van het gekozen perspectief verandert de ranglijst.

Daarnaast maken vennootschapsstructuren het lastig om de daadwerkelijke exploitant te identificeren. Eén familie kan meerdere EARL’s, GAEC’s of SCEA’s controleren, verspreid over verschillende departementen, zonder dat een van die bedrijven afzonderlijk als een gigant te boek staat. Insee wijst erop dat deze verschuiving naar vennootschapsstructuren terrein wint, vooral bij grote landbouwbedrijven.

Wie op zoek gaat naar het grootste Franse landbouwbedrijf, stuit ook op het ontbreken van een openbaar, geconsolideerd register. De gegevens van de landbouwtelling hebben betrekking op economische eenheden, niet op familiegroepen of holdings. Een exploitant met belangen in drie vennootschappen die samen duizenden hectares beslaan, wordt nergens als één geheel geregistreerd.

Franse landbouwbedrijven van 2 000 hectare: grootschalige akkerbouw in Picardië en de Beauce

Een naam die regelmatig opduikt in de landbouwpers is die van de familie Pouyet. Hun bedrijf, gelegen in Moselle, wordt soms omschreven als „de grootste boerderij van Frankrijk”. In een reportage van Moselle TV wordt die benaming gebruikt, zonder de exacte oppervlakte of de juridische structuur achter de activiteiten te vermelden.

De symbolische grens van 2 000 hectare trekt de aandacht van de media. In een veelbekeken video wordt een Franse boerderij getoond die deze oppervlakte bereikt en gespecialiseerd is in grootschalige akkerbouw. Zulke bedrijven zijn zeldzaam: de overgrote meerderheid van de Franse boerderijen is aanzienlijk kleiner.

Traditionele oude Franse boerderij met stenen gebouwen en historisch landbouwmaterieel

Deze zeer grote landbouwbedrijven zijn vooral te vinden in de graanvlakten van Noord-Frankrijk. In Picardië, de Beauce en bepaalde delen van de Champagne liggen de bedrijven met het grootste landbouwareaal. Hun bedrijfsmodel is gebaseerd op de teelt van tarwe, suikerbieten en koolzaad, met grootschalige mechanisatie en relatief weinig werknemers per hectare.

Concentratie van landbouwgrond en de wet-Sempastous: het regelgevingskader voor grote boerderijen

De concentratie van landbouwgrond is niet alleen een economisch verschijnsel. Het is ook een politiek en juridisch thema geworden. De wet-Sempastous heeft het toezicht op de overdracht van aandelen in landbouwvennootschappen aangescherpt, om uitbreidingen die als buitensporig worden beschouwd te beperken.

Vóór deze wet vielen de overdrachten van aandelen in SCEA’s en andere landbouwvennootschappen grotendeels buiten het toezicht van de SAFER. Een investeerder kon duizenden hectares verwerven door aandelen in een vennootschap over te nemen, zonder dat de transactie onder het voorkeursrecht viel. Deze juridische leemte heeft de groei van sommige megabedrijven in de hand gewerkt.

De concrete aandachtspunten van deze regelgeving zijn onder meer:

  • Het toezicht op de overdracht van aandelen in landbouwvennootschappen, die inmiddels een aanzienlijk deel van de grondtransacties vertegenwoordigen, met name in gebieden waar grootschalige akkerbouw plaatsvindt.
  • De rol van de SAFER, waarvan het werkterrein is uitgebreid, maar waarvan de middelen beperkt blijven in verhouding tot het aantal transacties.
  • Het onderscheid tussen grondbezit en daadwerkelijke exploitatie: een investeerder kan via een vennootschap grond bezitten zonder die zelf ooit te bewerken.

Grondbeheer via derden maakt de situatie nog complexer. Overheden, verenigingen en gespecialiseerde fondsen kopen bijvoorbeeld grond om die aan landbouwers ter beschikking te stellen, soms op zeer grote schaal. Dit mechanisme komt niet terug in de gebruikelijke statistieken over landbouwbedrijven.

De boerderij met duizend koeien: geschiedenis en beperkingen van een omstreden model

Een van de bekendste voorbeelden van een groot landbouwbedrijf in Frankrijk is de boerderij met duizend koeien in de Somme. Het project combineerde intensieve melkveehouderij met mestvergisting en voorzag in een veestapel die veel groter was dan gebruikelijk in de regio.

Lokaal verzet, administratieve procedures en mobilisatie van milieuorganisaties: het project heeft de geplande capaciteit nooit bereikt. Dit verloop illustreert een beperking die specifiek is voor de Franse context: het maatschappelijk draagvlak voor megabedrijven is er kleiner dan in andere Europese landen.

Luchtfoto van grote Franse landbouwpercelen met silo’s en bedrijfsgebouwen

Bij de boerderij met duizend koeien ging het niet om het bewerkte landbouwareaal, maar om de omvang van de dierlijke productie. Dat dit bedrijf wordt meegenomen in het debat over de „grootste landbouwbedrijven” laat zien hoe sterk de gehanteerde meetcriteria per gesprekspartner verschillen.

Oppervlakte, veestapel of omzet: welk criterium bepaalt de omvang van een landbouwbedrijf?

Er bestaat geen openbare databank waarmee Franse landbouwbedrijven op basis van hun totale omvang kunnen worden gerangschikt. De landbouwtelling van Insee bevat geaggregeerde gegevens per oppervlakteklasse of bedrijfstype, maar geen lijst met namen.

Er zijn drie criteria die naast elkaar bestaan, maar niet samenvallen:

  • Het bruikbare landbouwareaal, dat graanbedrijven in de vlakten van Noord- en Midden-Frankrijk bevoordeelt.
  • De veestapel, die intensieve veehouderijen in het Grand Ouest of Picardië naar voren brengt.
  • De omzet, die wijnbouwbedrijven bevoordeelt, met name in de Champagne of rond Bordeaux, waar enkele hectares wijngaard meer kunnen opleveren dan duizenden hectares tarwe.

Een wijngaard van enkele tientallen hectares kan economisch zwaarder wegen dan een graanbedrijf van 2 000 hectare. Daardoor is een eenvoudig antwoord op de vraag wat het „grootste” bedrijf is niet mogelijk.

De concentratie van landbouwgrond in Frankrijk blijft naar Europese maatstaven gematigd, maar neemt toe. Op basis van de beschikbare gegevens kan niet één eigenaar worden aangewezen als bezitter van het grootste landbouwbedrijf van het land. Wat wel duidelijk wordt, is dat de omvang van landbouwbedrijven steeds minder in hectares en steeds vaker in aandelen van vennootschappen wordt uitgedrukt.

Wie bezit het grootste landbouwbedrijf van Frankrijk en wat is de geschiedenis ervan?